اصفهان امروز- احمدرضا جلوه نژاد
ترکیه همسایه شمال غربی ما با مالیات 72 درصدی که بر بنزین بسته است، گران ترین بنزین جهان را دارد. هر لیتر بنزین در این کشور آسیایی-اروپایی حدود 3/10 دلار به فروش می رسد که معادل 2 هزار و 200 تومان است. (هر گالن در ترکیه 546/4 لیتر را نمایندگی می کند) قیاس قیمت بنزین با ترکیه از سوی مسئولین دولتی ایران برای سالیان متمادی است که می خواهد تفاوت آشکار قیمت سوخت در ایران را به نوعی پر رنگ کند.
ایران یکی از ارزان ترین نرخ های بنزین در جهان را دارد اگر چه در قیاس با ونزوئلای نفت خیز بولیواری که از زمان به قدرت رسیدن چاوز در 1999 هنوز هیچ تغییری در بهای بنزین خود ندیده است، هنوز فاصله دارد. در ونزوئلا هر گالن بنزین 12/0 دلار معادل 31 تومان است.
انرژی یکی از مهمترین دارایی های هر کشور است و ارزان فروشی آن به هیچ روی نخواهد توانست منافع بلند مدت اقتصاد آن را تامین کند چرا که در ملموس ترین شکل خود، از رشد واقعی و متوازن اقتصاد جلوگیری می کند. این اگر چه مسئله ای کاملاً روشن است اما تمام ماجرا هم نیست.
پویایی اقتصادی و نقشی که بهای حامل های انرژی در تحرک بخشی به بخش تولید اشتغال می گذارد از عواملی است که دولت ها در قیمت گذاری های خود لحاظ می کنند.
در پی بحران اقتصاد جهانی که از اواخر تابستان گذشته شدت گرفت، اگر چه نفت، که بیش از نیمی از بهای تمام شده بنزین را به خود اختصاص می دهد با کاهش 60 درصدی مواجه شد و به دنبال خود تعدیل قیمت های بنزین در اکثر کشورهای جهان رابه همراه داشت، اما پایین آوردن مالیت هایی که دولت ها به حامل های انرژی از جمله بنزین بسته بودند نیز عاملی شد که قیمت های جهانی بنزین و دیزل (گازوئیل) افت بیشتری را نشان دهد.
روند سقوط قیمت بنزین در ایالات متحده البته چند هفته ای است که جریان عکس به خود گرفته است. روز گذشته اعلام شد که قیمت بنزین در ایالات متحده به بیشترین میزان خود در سه ماهه گذشته رسیده است. به گزارش اصفهان امروز به نقل از رویترز، قیمت هر گالن بنزین در واشنگتن روز سه شنبه با 8/3 سنت افزایش نسبت به هفته پیش از آن به 96/1 دلار رسید که با لحاظ شاخص برابری ارزها نشان می دهد هر لیتر بنزین در آمریکا چیزی حدود 502 تومان قیمت گذاری شده است.
هر گالن معادل 7854/3 لیتر ظرفیت دارد و و دلار آمریکا روز گذشته 969 تومان در بازارهای ارز بین المللی ارزشگذاری شد.
این البته قیمت بنزین معمولی (اکتان 87) در آمریکا است و میانگین قیمت بنزین سوپر دراین کشور روز گذشته 557 تومان بود. حال می توانیم قیمت ها بار دیگر با هم قیاس کنیم. قیمت بنزین یارانه ای در ایران هر لیتر 100 تومان است و بهای آزاد این بنزین در حال حاضر 400 تومان می باشد. اگر کیفیت بنزین ایران که اکتان 87 است را با بنزین با کیفیت شاخص آمریکا که اکتان آن 93 می باشد را قیاس کنیم باید گفت که بهای بنزین آزاد در ایران از بهای بنزین آزاد در آمریکا چندان هم کمتر نیست. این بدون لحاظ کردن این امر است که درآمد سرانه یک آمریکایی 4 برابر درآمد سرانه یک ایرانی است.
نگاه کنید به عدد اکتان
سبد سوختی کشور تنوع ندارد
ایران به عنوان تنها کشور جهان شناخته می شود که از سهمیه بندی بنزین به عنوان یک اهرم کنترلی بر مصرف بی رویه و بدون قاعده در این کشور استفاده می کند.
اما این امر نتوانسته به بازکردن گره کور مسئله بنزین در ایران کمکی کند. در حالی که سبد سوخت خودروهای سواری در کشورهای جهان، کاملاً متنوع است، عدم توسعه متوازن و لازم صنعت انرژی و از جمله نفت در ایران از یکسو و قوانین انحصارگرانه دولت برای صنعت خودرو کشور از سوی دیگر سبب شده تا زیرساخت های لازم نیز برای بهره وری مناسب انرژی در این بخش مهیا نشود.
در حال حاضر ایران به لحاظ کیفیت خودروهای تولیدی در مبحث انرژی حرف چندانی برای گفتن ندارد، بنزین تولیدی در پالایشگاه های کشور زیر استاندارد روز جهان است، زیرساخت های لازم برای استحصال گاز طبیعی در شرایطی که ایران دومین ذخایر جهان را دارا است، قابل اتکا نیست و در این حال امکان بهره مندی از خودروهای برقی، هیبریدی و حتی دیزلی هم به سبب توسعه نیافتگی زیرساخت ها در ایران هنوز میسر نشده است.
اینچنین است که آلودگی خودروها عرصه را برای تنفس شهری و حتی روستایی در ایران تنگ کرده و وضعیت موجود را چون کلافی سر در گم درآورده که گذر از آن در کوتاه مدت چندان شدنی به نظر نمی رسد.
خودروهای بنزینی، در حال حاضر ارزان ترین خودروهای بازار جهانی هستند که البته به لحاظ شتاب و قدرت نیز مزیت های فراوانی نسبت به خودروهای با سوخت های دیگر دارد اما همین خودروهای بنزین سوز نیز، در حال پاک تر کردن الگوی سوخت خود هستند به گونه ای که مصرف را پایین آورده و میزان دی اکسید کربن آزاده کننده اشان را روز به روز کمتر و کمتر سازند. خودروهای سوپر مینی از این دست هستند.
دیزلی ها گوی سبقت را از بنزینی ها ربودند
اگرچه سابقه خودرهای دیزلی(گازوئیل سوز) به 1936 بر می گردد که مرسدس بنز مدل D260 را روانه بازار کرد اما در دهه 1990، فناوری توربو شارژ دیزلی به گونه ای توسعه یافت که از حدود سال 1998 دیزل به عنوان یک جانشین بسیار پاک تر از بنزین برای خودروهای سواری خود را مطرح ساخت.
حتی خودروهای دیزلی سوز سواری در بسیاری موارد پاک تر از خودروهای الکترونیک و هیربدی هم ارزیابی شده اند.
سوخت استاندارد اروپا برای این خودروها، گازوئیل با سطح سولفور 10 تا 15 واحد در میلیون است، حال آنکه گازوئیل تولیدی در پالایشگاه های ایران هم اکنون در سطح 8هزار واحد در میلیون می باشد و از این رو امکان استفاده چنین دیزلی در موتورهای گازوئیل سوز مدرن وجود ندارد چرا که آلودگی بسیار بیشتری را نسبت به موتورهای بنزین سوز ایجاد می کند.
این نمونه ها نشان می دهد سطح نازل قیمت سوخت های فسیلی در ایران به طور کامل به یارانه های دولتی مرتبط نیست بلکه کیفیت پایین این سوخت ها نیز خود از عواملی است که افزایش بها برای بنزین و گازوئیل را چندان به مرحله اجرا نزدیک نمی کند.
شکست خودروهای الکترونیک
خودروهای الکترونیک اگرچه قدمت فراوانی دارند و میزان تصاعد گازهای گلخانه ای و از جمله دی اکسید کربن این خودروها در حد صفر است اما چندان مورد استقبال نیست چرا که در بهترین شرایط سرعت این خودروها از 72 کیلومتر در ساعت فراتر نمی رود و ظرفیت ذخیره سازی این اتومبیل ها نیز نمی تواند از طی مسافت بیش از 160 کیلومتر راننده اش را مطمئن سازد.
هیبریدی ها هنوز محبوب نیستند
ضعف خودروهای الکتریکی البته منجر شد که در اواخر دهه 1990 خودروهای هایبریدی به بازار راه یابند. هایبریدها یا آنچه در رسانه های ایران به هیبریدی ها معروف است، از دو منبع سوخت سود می جوید که یکی از آن ها الکتریسیته و دیگری عموماً بنزین یا گازوئیل می باشد. بر این اساس زمانی که خودرو با سرعت پایین حرکت می کند (و از جمله در شهرها) با قدرت الکتریکی کار می کند و زمانی که خودرو سرعت می گیرد (مثلاً در جاده های بین شهری) به گونه ای خودکار بر روی موتور بنزینی یا دیزلی شیفت می شود.
این خودروها نیز البته نتوانسته اند به لحاظ قدرت و سرعت جایگاه چندانی را به دست آورند و میانگین سرعت مجهزترین مدل های خودروهای هیبریدی در حد 170 کیلومتر در ساعت است.
سوخت زیستی، آغازی موفق
اما از حدود سال 2005 خودروهایی با سوخت های زیستی یا به عبارتی biofuel نیز روانه بازار شد که بسیاری مدعی هستند قدرت این خودروها حتی از موتورهای بنزین سوز نیز بالاتر است و تنها در برابر موتورهای دیزلی است که ممکن است کم بیاورند.
البته از سوخت های دیگری هم می توان نام برد که به لحاظ زیست محیطی از بنزین پاک تر می باشند. در این میان LPG یا گاز نفتی مایع شده و نیز سوخت گاز طبیعی فشرده یا CNG را می توان نام برد که مورد آخری در ایران تا حدودی مصرف می شود اما نباید از یاد برد که اگر چه میزان نشر گاز کربنیک این سوخت ها در قیاس با بنزین کمتر است ولی گاز طبیعی نیز به هر روی یک سوخت فسیلی تجدید ناپذیر به شمار می رود که آلاینده است.
سلول های سوختی هم که البته نمی توان از آن ها در ایران سراغی گرفت هم دیگر نوع سوختی است که در صنعت خودروسازی روز جهان کاربرد دارد. موتورهایی که بر اساس سلول های سوختی کار می کنند از فرآیند الکتروشیمیایی بهره می برند و هیدروژن در ساختار آن ها نقشی حیاتی دارد. بر این اساس است که اگر چه قدرت موتورهای با سوخت سلولی را خوب ارزیابی می کنند که در صورت تکامل می توانند جای خودروهای بنزین سوز و حتی دیزلی را بگیرند اما هنوز در اول راه قرار دارند و به سبب شیوه های گران تولید هیدروژن با مشکل قیمت بالا و غیررقابتی در بازار امروز جهان دست به گریبان هستند.
